De Belgische wetgever heeft recent een duidelijke koerswijziging ingezet in de aanpak van hardnekkige verkeersovertreders. Met de goedkeuring van het wetsvoorstel tot wijziging van de Wegverkeerswet wordt de verbeurdverklaring van het voertuig bij rijden spijts verval voortaan de regel, en niet langer de uitzondering.
Deze hervorming past in een bredere tendens waarbij verkeersveiligheid strenger wordt gehandhaafd en recidive kordaat wordt aangepakt. Maar wat betekent dit concreet voor bestuurders, en waar liggen de juridische aandachtspunten?
De wetswijziging dient nog te worden aangenomen en aangenomen door de plenaire vergadering van het Parlement. De wetswijziging zal dus wellicht pas in de loop van 2026 in werking treden.
Van mogelijkheid naar verplichting
Tot voor kort beschikte de politierechter over een discretionaire bevoegdheid: hij/zij kon het voertuig verbeurd verklaren wanneer een bestuurder reed tijdens een opgelegd rijverbod. Die maatregel werd in de praktijk uitzonderlijk toegepast, afhankelijk van de ernst van de feiten en de concrete omstandigheden.
Met de nieuwe wetgeving wordt dat fundamenteel anders. De rechter wordt in principe verplicht om de verbeurdverklaring uit te spreken wanneer hij/zij een bestuurder veroordeelt voor rijden spijts verval.
Met andere woorden: wie zich ondanks een rijverbod toch achter het stuur zet, riskeert niet alleen klassieke strafsancties zoals geldboetes, gevangenisstraf of verlenging van het rijverbod, maar ook het definitieve verlies van het voertuig waarmee de overtreding werd gepleegd. Een pittige straf.
Een duidelijke beleidskeuze
De reden van deze aanpak? Rijden spijts verval wordt beschouwd als een manifeste minachting van een gerechtelijke beslissing én een ernstig risico voor de verkeersveiligheid. Het gaat om een zeer krachtig signaal aan bestuurders die eerder sancties naast zich neerleggen.
Door de verbeurdverklaring als standaardmaatregel in te voeren, wil men onder meer:
- Recidive ontmoedigen
- Sancties afschrikwekkender maken
- Het rechtvaardigheidsgevoel verhogen
De impact hiervan mag niet worden onderschat. Voor veel bestuurders is het verlies van een voertuig bijzonder ingrijpend.
Beperkte afwijkingsmogelijkheid
Hoewel de verbeurdverklaring de regel wordt, blijft er een – weliswaar beperkte – mogelijkheid voor de rechter om hiervan af te wijken. Cruciaal is dat deze afwijking uitdrukkelijk moet worden gemotiveerd.
De wetgever gaat ervan uit dat deze motiveringsplicht voldoende waarborg biedt tegen disproportionele sancties. Zo kan bijvoorbeeld een medische noodsituatie een valabele reden vormen.
Toch roept dit vragen op. Vanuit juridisch perspectief moet elke straf immers voldoen aan het proportionaliteitsbeginsel. De Orde van Vlaamse Balies wees er reeds op dat het ontbreken van een expliciete wettelijke waarborg tegen “onredelijk zware straffen” problematisch kan zijn, gelet op de rechtspraak van het Grondwettelijk Hof.
Het is dan ook te verwachten dat de rechtspraak in de komende jaren verder zal uitklaren hoe strikt deze verplichting wordt toegepast.
Wat met het eigendomsrecht?
Een bijkomend aandachtspunt betreft het eigendomsrecht. De verbeurdverklaring houdt in dat het voertuig definitief aan de staat wordt toegewezen. Dit kan bijzonder verstrekkende gevolgen hebben, zeker wanneer het voertuig een aanzienlijke waarde vertegenwoordigt of noodzakelijk is voor professionele activiteiten.
De rechter zal in principe moeten toetsen of de maatregel proportioneel is, maar de ruimte daarvoor lijkt beperkter dan voorheen. Dit verhoogt het belang van een grondige juridische verdediging in dergelijke dossiers. Iets waar we bij Lexora Advocaten voor kunnen zorgen.
Praktische implicaties
Voor bestuurders is de boodschap duidelijk: rijden tijdens een periode van verval is niet langer “gewoon” een zware verkeersovertreding, een keuze die enorme gevolgen kan hebben.
Ook voor werkgevers en voertuigeigenaars (bijvoorbeeld leasingmaatschappijen) is waakzaamheid geboden. In bepaalde omstandigheden kan immers ook een voertuig dat niet eigendom is van de bestuurder geviseerd worden, mits bewijs van kennis of betrokkenheid.
Goed advies is goud waard
Met deze wetswijziging verschuift het evenwicht duidelijk in de richting van strengere straffen. De verbeurdverklaring van het voertuig wordt een quasi-automatische sanctie, waardoor de gevolgen van rijden spijts verval aanzienlijk zwaarder worden.
Voor wie met een dergelijke situatie geconfronteerd wordt, is tijdig juridisch advies geen overbodige luxe. De beoordeling van de concrete omstandigheden, de proportionaliteit van de sanctie en de mogelijke uitzonderingen vergen een doordachte aanpak.
Heb je vragen over rijden spijts verval of word je geconfronteerd met een mogelijke verbeurdverklaring van je voertuig? Neem gerust contact op met ons kantoor. Wij analyseren je dossier en begeleiden je met een strategisch onderbouwde verdediging.
